Tramadol trong bóng đá chuyên nghiệp và thể thao thành tích cao ngày càng được chú ý vì tác dụng giảm đau và khả năng che giấu mệt mỏi cũng như triệu chứng chấn thương. Tramadol là một thuốc giảm đau opioid tác động trung ương, có thể được sử dụng trong một số chỉ định y khoa nhất định, nhưng đồng thời cũng đi kèm nguy cơ đáng kể về lạm dụng, phát triển lệ thuộc và các biến chứng điển hình của opioid. Trong thực hành lâm sàng, các trường hợp lạm dụng opioid có thể cần điều trị toàn diện đối với nghiện thuốc theo toa dưới sự giám sát y khoa.

Tramadol là gì và nó hoạt động như thế nào

Tramadol là một thuốc giảm đau opioid tổng hợp được sử dụng trong điều trị đau từ mức độ trung bình đến nặng. Thuốc hoạt động bằng cách kích thích các thụ thể opioid trong hệ thần kinh trung ương. Ngoài ra, nó cũng ảnh hưởng đến các hệ serotonin và noradrenaline, điều đó có nghĩa là tác dụng của nó không chỉ giới hạn ở giảm đau mà còn có thể tác động đến khí sắc. Cơ chế tác động phức hợp này có thể làm giảm cảm nhận đau, giảm cảm giác mệt mỏi chủ quan và trong một số trường hợp tạo ra trạng thái hưng phấn nhẹ. Chính những đặc điểm này làm tăng nguy cơ lạm dụng, đặc biệt trong môi trường áp lực cao như thể thao chuyên nghiệp.

Vì sao tramadol được sử dụng trong thể thao chuyên nghiệp

Các vận động viên chuyên nghiệp phải đối mặt với tình trạng quá tải lặp đi lặp lại, chấn thương và lịch thi đấu dày đặc. Trong bóng đá đỉnh cao, sự tích tụ của các vi chấn thương, đau cơ xương khớp mạn tính và áp lực phải duy trì phong độ có thể khiến việc sử dụng các phương pháp dược lý để kiểm soát cơn đau trở nên thường xuyên hơn. Tramadol có thể được dùng để ức chế cảm giác đau, làm giảm cảm giác mệt mỏi và cho phép tiếp tục thi đấu dù vẫn đang có chấn thương.

Tuy nhiên, việc che giấu cơn đau không đồng nghĩa với phục hồi. Trái lại, điều này có thể làm tăng đáng kể nguy cơ làm nặng thêm chấn thương, phát triển biến chứng sức khỏe và tiến tới lệ thuộc vào thuốc.

Nguy cơ lệ thuộc và hậu quả lâm sàng

Việc sử dụng tramadol đi kèm với nguy cơ rõ rệt về phát triển lệ thuộc cả về tâm lý lẫn thể chất, đặc biệt khi thuốc được dùng mà không có giám sát y khoa chặt chẽ, với liều tăng dần hoặc trong thời gian dài. Các biến chứng có thể bao gồm:

• phát triển lệ thuộc opioid
• triệu chứng cai khi giảm liều hoặc ngừng thuốc
• rối loạn giấc ngủ
• dao động khí sắc và các giai đoạn trầm cảm
• rối loạn nhịp tim
• co giật
• ảo giác

Khi lệ thuộc đã hình thành, có thể cần đến điều trị nghiện tramadol trong điều kiện y khoa.

Ở các vận động viên, nguy cơ này có thể còn tăng cao hơn do mất nước, gắng sức thể chất cường độ cao và sử dụng đồng thời các chất khác.

Tramadol và các quy định chống doping của WADA

Do ngày càng có nhiều bằng chứng về việc lạm dụng tramadol và những nguy cơ đối với sức khỏe vận động viên, các quy định chống doping đã được siết chặt hơn. Kể từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, tramadol đã được xếp vào danh mục chất bị cấm trong thi đấu theo các quy định của Cơ quan Phòng chống Doping Thế giới. Quyết định này phản ánh mối lo ngại về an toàn của vận động viên, tác động của thuốc lên khả năng thi đấu và quy mô lạm dụng ngày càng gia tăng trong thể thao chuyên nghiệp.

Lệ thuộc opioid ở vận động viên: góc nhìn lâm sàng

Lệ thuộc opioid ở vận động viên thường phát triển một cách không chủ ý. Điều bắt đầu như một điều trị có cơ sở y khoa có thể dần dần trở thành việc sử dụng thuốc đều đặn, đặc biệt khi dung nạp tăng lên và cần liều cao hơn để đạt cùng hiệu quả. Các dấu hiệu cảnh báo có thể bao gồm:

• tiếp tục dùng thuốc dù chấn thương đã cải thiện
• cảm thấy cần thuốc để tập luyện hoặc thi đấu
• xuất hiện triệu chứng cai khi cố gắng giảm liều
• che giấu việc sử dụng thuốc với những người xung quanh

Trong một số trường hợp, mô hình sử dụng rộng hơn còn có thể bao gồm các thuốc kê đơn khác. Bối cảnh lâm sàng rộng hơn của vấn đề này được mô tả trên trang nghiện thuốc theo toa.

Điều trị lệ thuộc tramadol

Điều trị lệ thuộc tramadol đòi hỏi cách tiếp cận cá nhân hóa và giám sát y khoa. Việc ngừng thuốc đột ngột có thể dẫn đến triệu chứng cai rõ rệt và không nên thực hiện nếu chưa có tư vấn bác sĩ. Trong một số trường hợp, giải độc theo toa trong điều kiện chăm sóc y tế 24 giờ là phù hợp. Quá trình này có thể bao gồm giảm liều từ từ, theo dõi tình trạng bệnh nhân và hỗ trợ tâm thần cũng như tâm lý.

Đối với vận động viên, điều trị cũng có thể cần bao gồm việc làm việc với áp lực từ kỳ vọng của môi trường thể thao, tái xây dựng bản sắc ngoài thành tích thể thao và lập kế hoạch quay trở lại hoạt động thể chất một cách an toàn.

Khi nào cần hỗ trợ y tế

Cần hỗ trợ y tế nếu việc sử dụng tramadol đi kèm với triệu chứng cai nặng, co giật, rối loạn ý thức, dao động khí sắc mạnh, triệu chứng trầm cảm, ý nghĩ tự sát hoặc mất kiểm soát đối với liều lượng đang dùng.

Việc ngừng opioid đột ngột mà không có giám sát y khoa có thể dẫn đến biến chứng và không nên tự thực hiện. Trong những tình huống có nguy cơ trực tiếp đối với sức khỏe hoặc tính mạng, cần được đánh giá y khoa khẩn cấp.

Vì sao trị liệu vẫn rất quan trọng

Giải độc và ổn định y khoa thường chỉ là bước khởi đầu. Sự cải thiện bền vững thường đòi hỏi công việc trị liệu tập trung vào các cơ chế tâm lý và hành vi duy trì việc sử dụng thuốc. Giai đoạn chăm sóc này được mô tả trên trang điều trị bằng thuốc.