Nghien ruou va benh gan – khi nao can danh gia y te mo rong

Gan la co quan dau tien chiu dung hau qua cua viec lam dung ruou va la co quan cuoi cung de lo dau hieu ro rang. Nghich ly ro rang nay xuat phat tu kha nang tai tao va bu tru phi thuong cua no – mot chiec gan bi ton thuong trong thoi gian dai khong gay ra bat ky trieu chung ro rang nao. Khi cac trieu chung cuoi cung xuat hien, cac thay doi thuong da tien trien. Doi voi nhung nguoi nghien ruou va cac bac si dieu tri ho, dieu nay co nghia la mot dieu: ban khong the cho doi cac trieu chung. Danh gia y te mo rong ve gan duoc chi dinh som va bat ke tinh trang cam giac cua benh nhan.

Ruou va gan – co che ton thuong

Gan la vi tri chu yeu cua qua trinh chuyen hoa ethanol. Enzyme alcohol dehydrogenase (ADH) chuyen ethanol thanh acetaldehyde – mot chat doc hai hon chinh ruou – sau do duoc phan huy thanh acetate boi aldehyde dehydrogenase (ALDH). Voi viec uong nhieu hoac keo dai, cac con duong enzyme nay bi qua tai va acetaldehyde tich luy trong mo gan, gay ton thuong te bao truc tiep.

Dong thoi, ruou kich hoat he thong oxy hoa ethanol microsomal (MEOS) lien quan den cytochrome CYP2E1, tao ra cac phan tu oxy phan ung va khuyech dai stress oxy hoa. Dieu nay dan den peroxy hoa lipid, ton thuong ty the va kich hoat apoptosis te bao gan. Uong ruou man tinh cung kich hoat te bao Kupffer – dai thuc bao gan cu tru – giup cuong do phan ung viem bang cach giai phong cac cytokine viem, bao gom TNF-alpha.

Ket qua cua nhung qua trinh nay la pho benh gan do ruou (ALD): tu gan nhiem mo den viem gan do ruou va xo gan. Dieu quan trong la cac giai doan nay co the cung ton tai va khong phai luc nao cung xay ra theo trinh tu.

Pho benh gan do ruou

Gan nhiem mo do ruou (benh gan nhiem mo do ruou)

Gan nhiem mo la hinh thuc som nhat va pho bien nhat cua benh gan do ruou – uoc tinh phat trien o hon 90% nhung nguoi uong man tinh hon 60 g ethanol moi ngay (tuong duong khoang 6 don vi ruou tieu chuan). No bao gom su tich luy triglyceride ben trong te bao gan, lam roi loan chuc nang binh thuong cua chung.

Trong dien tien dien hinh, gan nhiem mo khong gay trieu chung hoac chi gay kho chiu khong dac hieu o vung thuong phai va met moi. Xet nghiem co the binh thuong hoac cho thay GGT tang vua. Sieu am tiet lo hinh anh dac trung cua “gan sang” – tang am va phat lon. Tin vui la: gan nhiem mo do ruou hoan toan hoi phuc sau khi ngung uong ruou – cac nghien cuu lam sang cho thay hinh anh sieu am binh thuong hoa chi trong vai tuan cai ruou.

Viem gan do ruou (AH)

Viem gan do ruou la tinh trang nghiem trong hon – hoi chung viem cap tinh voi hoai tu te bao gan co the phat trien tren nen benh gan co truoc hoac de novo. Viem gan do ruou nang (duoc dinh nghia la ham so phan biet Maddrey DF ≥32 hoac MELD ≥20) lien quan den ti le tu vong ngan han dat 30-50% trong vong 28 ngay khong dieu tri.

Ve mat lam sang, AH nang bieu hien bang vang da xuat hien dot ngot, dau bung, sot, tang bach cau va suy giam chuc nang gan dang ke. Doi voi bac si dieu tri nghien ngap, dieu quan trong la phai nhan ra rang mot benh nhan trong tinh trang nay can danh gia gan va nhap vien truoc tiet – khong phai cat co duong ngoai tru.

Xo gan

Xo gan do ruou la giai doan khong the dao nguoc cua benh – mo gan duoc thay the bang mo xo va cau truc cua co quan bi pha huy vinh vien. Uoc tinh xo gan phat trien o 10-20% nhung nguoi uong nhieu trong nhieu nam. Cac yeu to nguy co bao gom: gioi tinh nu (phu nu nhay cam hon o lieu thap hon), di truyen, nhiem dong thoi voi cac virus huong gan va beo phi.

Xo gan bu tru (khong co bien chung) co the khong co trieu chung trong nhieu nam. Mat bu bieu hien bang cach bao gom co truong, benh nao do gan, gian tinh mach thuc quan va viem phuc mac vi khuan tu phat. Ti le song 5 nam doi voi xo gan bu tru la khoang 80-85%; doi voi xo gan mat bu giam xuong con 35-50%.

Khi nao can danh gia gan mo rong

Danh gia tieu chuan de cat co duong ruou bao gom cong thuc mau, xet nghiem gan (AST, ALT, GGT, bilirubin), creatinine, dien giai va INR. Day la cac xet nghiem sang loc – va doi voi mot so benh nhan, chung la du. Tuy nhien, co mot loat tinh huong lam sang trong do danh gia gan sau hon duoc chi dinh.

Benh gan anh huong den dieu tri nghien ngap nhu the nao

Benh gan khong chi la “nen lam sang” cua dieu tri nghien ngap – chung tich cuc anh huong den su an toan va hieu qua cua no. Gan chuyen hoa hau het cac thuoc duoc su dung trong qua trinh cat co duong ruou. Voi chuc nang gan bi suy giam, qua trinh chuyen hoa cua nhung thuoc nay cham lai va nong do mau cua chung co the dat muc doc o lieu tieu chuan.

Nhung benh nhan co xo gan tien trien doi khi duoc bac si chuyen khoa gan gioi thieu den cac trung tam ghep tang de danh gia du tieu chuan. Kiet cu ruou la mot trong nhung dieu kien then chot cho su du tieu chuan nay – va viec ghi chep cua mot trung tam dieu tri nghien ngap duoc yeu cau boi cac uy ban ghep tang nhu bang chung cua su thay doi ben vung. Chung toi giup benh nhan co duoc tai lieu nay va hop tac chat che voi bac si chuyen khoa gan dieu tri.

Cau hoi thuong gap

Tai lieu tham khao

1. Singal AK, Bataller R, Ahn J, Kamath PS, Shah VH. ACG Clinical Guideline: Alcoholic Liver Disease. Am J Gastroenterol. 2018;113(2):175-194. doi:10.1038/ajg.2017.469
2. European Association for the Study of the Liver (EASL). EASL Clinical Practice Guidelines: Alcohol-related liver disease. J Hepatol. 2018;69(1):154-181. doi:10.1016/j.jhep.2018.03.018
3. Lucey MR, Mathurin P, Morgan TR. Alcoholic hepatitis. N Engl J Med. 2009;360(26):2758-2769. doi:10.1056/NEJMra0805786
4. Crabb DW, Im GY, Szabo G, Mellinger JL, Lucey MR. Diagnosis and Treatment of Alcohol-Associated Liver Diseases: 2019 Practice Guidance. Hepatology. 2020;71(1):306-333. doi:10.1002/hep.30866