Disulfiram implantaat: Antabus als onderhuids implantaat

In Nederland en België bestaat disulfiram als tablet, niet als implantaat

Wij zeggen dit bovenaan en niet onderaan. In Nederland wordt disulfiram voorgeschreven onder de merknaam Refusal, in België als Antabuse, in beide gevallen als tablet die dagelijks wordt ingenomen. Een disulfiram implantaat bestaat niet binnen de Nederlandse of Belgische zorg. Onderhuidse implantatie van disulfiram is een Poolse en Midden-Europese praktijk, en dat is de reden dat men ervoor reist.

Zoekt u alleen informatie over het middel zelf, hoe het werkt en welke bijwerkingen het geeft, dan vindt u dat verderop op deze pagina. Dat deel geldt evengoed voor de tabletten als voor het implantaat, want de werkzame stof is dezelfde.

Refusal, Antabuse, disulfiram, implantaat

Disulfiram is de naam van de werkzame stof en staat zo in het dossier. Refusal is de Nederlandse merknaam, Antabuse de Belgische. Wie zoekt op antabus implantaat of disulfiram implantaat bedoelt dezelfde stof, maar in een andere toedieningsvorm. In correct Nederlands schrijft men het aaneen, als disulfiramimplantaat; los geschreven is het de vorm waarin er doorgaans naar gezocht wordt.

Het verschil is niet cosmetisch. De tablet moet elke dag worden ingenomen, en de dag dat de patiënt dat nalaat, is de bescherming binnen een paar etmalen weg. Het implantaat vraagt geen dagelijkse beslissing. Dat is de hele bedoeling van deze vorm, en tegelijk de zwakte ervan, want het laat zich niet even makkelijk stoppen als er iets moet veranderen.

Hoe disulfiram werkt

Onder normale omstandigheden wordt alcohol in twee stappen afgebroken. Eerst gaat ethanol over in aceetaldehyde, daarna aceetaldehyde in azijnzuur, met behulp van het enzym aldehydedehydrogenase.

Disulfiram remt dat tweede enzym. Het gevolg is dat aceetaldehyde zich ophoopt zodra alcohol wordt gedronken, en juist die hoge concentratie veroorzaakt de disulfiram-alcoholreactie, die al binnen enkele minuten na contact met alcohol kan optreden.

Disulfiram vermindert daarentegen niet de zucht naar alcohol en heeft geen invloed op de mechanismen van de verslaving. De werking bestaat uitsluitend uit het opwekken van een sterk onaangename lichamelijke reactie die van drinken moet afhouden.

Om die reden mag disulfiram uitsluitend worden gebruikt na medische beoordeling en met de volledige, geïnformeerde toestemming van de patiënt.

Bijwerkingen van disulfiram zonder alcohol

De tabel hierboven gaat over de reactie die ontstaat samen met alcohol. De vraag die het vaakst wordt gesteld, betreft iets anders: wat het middel in het lichaam doet als de patiënt nuchter is. Ook dat komt voor.

• vermoeidheid en slaperigheid, vooral in de eerste weken
• metaalachtige of knoflookachtige smaak in de mond
• hoofdpijn
• maagklachten, misselijkheid
• huidreacties en jeuk
• zelden leverafwijkingen, waarvoor controle van de leverwaarden nodig is
• zelden neuropathie en psychische verschijnselen

Leverafwijkingen zijn hiervan de ernstigste en de reden dat de leverfunctie vóór de behandeling wordt beoordeeld. Treden geelverkleuring van huid of oogwit, donkere urine of aanhoudende vermoeidheid op tijdens de behandeling, neem dan contact op met een arts, ongeacht de toedieningsvorm.

Wat het omkeren van het beloningsmechanisme inhoudt

Alcohol wordt doorgaans geassocieerd met kortstondige verlichting of plezier, terwijl de negatieve gevolgen vertraagd komen, soms pas na jaren. Dat tijdsverschil is een van de redenen dat verslaving zich zo gemakkelijk vastzet.

Disulfiram keert die volgorde om. De reactie van het lichaam komt onmiddellijk en is ondubbelzinnig onaangenaam, waardoor alcohol ophoudt een beloning te zijn en in plaats daarvan met onrust en ongemak wordt verbonden. Bij een deel van de patiënten ondersteunt dat het gedragsmatig vermijden van alcohol, vooral in de eerste periode van abstinentie, wanneer het risico op terugval het grootst is.

Wat het onderzoek zegt over het implantaat zelf

Hier zijn wij het aan u verplicht om recht door zee te zijn, ook als het ons niet uitkomt. De onderbouwing voor het implantaat, anders dan voor disulfiram in tabletvorm, is beperkt en tegenstrijdig.

Johnsen en Mørland publiceerden in 1991 in Alcoholism: Clinical and Experimental Research een dubbelblind, placebogecontroleerd vervolgonderzoek waarin het implantaat niet beter bleek dan placebo. Een ouder onderzoek van Wilson en medewerkers in British Journal of Psychiatry 1976 kwam tot de tegenovergestelde conclusie en meende dat het farmacologisch afschrikkende effect eerder was onderschat in eerdere rapportages.

De conclusie die uit beide volgt is dezelfde: een deel van de werking is psychologische afschrikking, geen farmacologie. De patiënt weet dat het implantaat er zit, en dat beïnvloedt zijn beslissingen. Dat maakt de methode niet waardeloos, maar het maakt haar tot een steun en niet tot een behandeling. Wie u meer belooft dan dat, verkoopt u iets.

Geneest disulfiram alcoholverslaving

Nee. Disulfiram is geen behandeling van de verslaving en moet ook niet zo worden gepresenteerd of begrepen.

• neemt de psychische afhankelijkheid niet weg
• vermindert de zucht naar alcohol niet
• verandert niets aan de manier waarop iemand met stress omgaat
• behandelt geen trauma of gelijktijdige psychische aandoening

De rol beperkt zich tot tijdelijke ondersteuning van de abstinentie via een aversief mechanisme. Duurzaam herstel van alcoholverslaving vraagt een samenhangende aanpak met psychotherapie, psychiatrische beoordeling waar nodig en een plan voor terugvalpreventie. Disulfiram vult behandeling van alcoholverslaving aan, het vervangt die niet.

Hoe lang moet men nuchter zijn vóór de ingreep

Implantatie wordt niet uitgevoerd bij iemand met alcohol in het lichaam. Uitgangspunt is minimaal 24 uur zonder alcohol, en na een langere drinkperiode is die termijn langer en wordt hij door de arts bij de beoordeling bepaald.

De reden is veiligheid, geen formaliteit. Disulfiram toedienen terwijl er nog alcohol in het lichaam zit, roept een reactie op die in ernstige gevallen hartritmestoornissen en insulten omvat. Drinkt de patiënt dagelijks en lukt het niet om zelfstandig te stoppen, dan is de juiste volgorde eerst een alcoholontgifting onder medisch toezicht, en daarna pas implantatie.

Zo verloopt de implantatie

In implantaatvorm wordt disulfiram onderhuids ingebracht tijdens een kleine chirurgische ingreep die door een arts onder plaatselijke verdoving wordt uitgevoerd.

• de ingreep duurt 20 tot 30 minuten
• steriele omstandigheden en plaatselijke verdoving
• instructies voor wondverzorging worden na de ingreep meegegeven
• werkingsduur van het middel 10 tot 12 maanden volgens de bijsluiter van de fabrikant

Aan de ingreep gaat altijd een volledige medische beoordeling vooraf, met anamnese, nagaan van contra-indicaties en bevestiging van de nuchterheid.

Hoeveel maanden werkt het implantaat

Er wordt één en hetzelfde preparaat gebruikt, dus de werkingsduur hangt niet af van de keuze van het middel. Volgens de bijsluiter van de fabrikant bedraagt die 10 tot 12 maanden bij een volledige implantaatdosis.

In de praktijk hoort men wel dat het implantaat 6 maanden werkt. Dat geldt wanneer een kleiner aantal tabletten wordt geïmplanteerd, dus een lagere dosis. Het is geen ander middel en geen andere ingreep, alleen een kleinere hoeveelheid van dezelfde stof, wat de werkingsduur bekort. De dosis wordt door de arts bij de beoordeling bepaald.

Prijs, vergoeding en voorwaarden

Overweegt u een afkickkliniek in het buitenland, zoek dit dan uit vóór vertrek en vraag de toestemming schriftelijk aan. Wie eerst gaat en daarna vraagt, loopt het risico de hele rekening zelf te dragen.

Alcohol en disulfiram, wat volledig vermeden moet worden

Nadat disulfiram is toegediend, is elk contact met alcohol gecontra-indiceerd, ook in vormen waar patiënten zelden aan denken. De patiënt moet uitvoerig worden geïnformeerd over alle mogelijke bronnen.

• alcoholhoudende dranken, waaronder bier en wijn
• geneesmiddelen die alcohol bevatten, bijvoorbeeld hoestdranken en druppels
• levensmiddelen met alcohol: sauzen, wijnazijn, kombucha
• huidproducten en handdesinfectie op alcoholbasis

Voordelen en beperkingen

Wanneer disulfiram overwogen kan worden en wanneer niet

Het gebruik van disulfiram is altijd een individuele beslissing, voorafgegaan door een medische beoordeling en ingebed in een breder behandelplan.

Lokale complicaties na de implantatie

Ondanks een correct uitgevoerde ingreep kan een klein deel van de patiënten lokale reacties krijgen, voortkomend uit de eigen reactie van het lichaam op het middel of op het implantaatmateriaal.

• allergische reactie op disulfiram of op bestanddelen van het implantaat
• plaatselijke ontsteking
• pijn, roodheid of zwelling op de implantatieplaats
• pusafscheiding of een lekkende wond
• vertraagde wondgenezing

In zeldzame gevallen ontstaat een bacteriële infectie die medisch ingrijpen vereist.

Wanneer met spoed een arts raadplegen

De patiënt moet onmiddellijk contact opnemen met het klinische team wanneer na de ingreep toenemende pijn op de implantatieplaats optreedt, pusafscheiding of een onaangename geur uit de wond, aanhoudende roodheid of warmte van de huid, koorts of algemene tekenen van infectie, en verschijnselen die wijzen op een allergische reactie.

In dergelijke situaties moet men niet zelf gaan behandelen of het implantaat verwijderen zonder overleg met een arts. Verwijderen is technisch mogelijk, maar vraagt een ingreep en een beslissing van de arts.

Disulfiram in een samenhangend behandelplan

In geselecteerde gevallen kan disulfiram deel uitmaken van een breder therapeutisch plan. Op zichzelf is het geen behandeling, maar het kan van nut zijn in de periode waarin de patiënt zijn eerste weken abstinentie opbouwt.

• ontgifting onder medisch toezicht
• individuele psychotherapie
• psychiatrische beoordeling bij dubbele diagnose
• planning van terugvalpreventie
• voortgezette therapeutische steun na het verblijf

Het komt voor dat een patiënt drinkt ondanks het implantaat. Dat betekent niet altijd dat het middel is uitgewerkt, en de oorzaken lopen uiteen: een lagere dosis, veel tijd sinds de implantatie, of een bewuste beslissing om de reactie uit te proberen. In alle gevallen is het een teken dat er therapie nodig is, niet nog een ingreep.

De reguliere zorg en particuliere behandeling

De vraag naar kosteloze hulp is een van de meest gestelde, dus wij beantwoorden haar rechtstreeks. In Nederland loopt de route via de huisarts naar de reguliere verslavingszorg, in België via de huisarts of een centrum voor geestelijke gezondheidszorg. Disulfiram in tabletvorm, Refusal of Antabuse, wordt binnen die zorg voorgeschreven en valt grotendeels onder de verzekering.

Wilt u alleen disulfiram, dan hoeft u dus nergens naartoe te reizen. Wat binnen de Nederlandse en Belgische zorg niet bestaat, is de implantaatvorm. Laat het budget particuliere zorg niet toe, dan is de reguliere route de juiste en die hoort gebruikt te worden. De uitkomst hangt vooral af van het afmaken van de behandeling, niet van wie betaalt of welke toedieningsvorm is gekozen.

Waar patiënten vandaan reizen

Wij hebben geen vestigingen in andere steden. De ingreep vindt uitsluitend plaats in Łomianki Dolne, en patiënten komen naar ons toe uit heel Polen en uit het buitenland.

Vanuit Amsterdam of Brussel duurt de vlucht ruim twee uur, en de luchthaven van Warschau ligt een klein half uur van de kliniek. De reis is op één dag te doen, maar wij raden dat niet aan: de beoordeling kost tijd en zo'n beslissing hoort niet genomen te worden met een vertrektijd in het hoofd.

De kliniek ligt afgelegen, aan de Wiślanastraat, wat van belang is voor wie discretie zoekt. Vanuit de noordelijke wijken van Warschau duurt de rit een kwartier.

De behandeling verloopt in het Engels, vanaf het eerste contact en de medische beoordeling tot de implantatie zelf. Schriftelijke informatie kan in het Nederlands worden verstrekt.

Disulfiramimplantaat en naltrexonimplantaat

Dit zijn twee verschillende middelen met een verschillende werking. Het disulfiramimplantaat werkt aversief, het roept dus een onaangename reactie op na alcoholgebruik. Het naltrexonimplantaat blokkeert de opioïdreceptoren en geeft in het geheel geen aversieve reactie.

Naltrexon wordt gebruikt bij opioïdverslaving en in geselecteerde gevallen ook bij alcoholverslaving, waar het de belonende werking van drinken vermindert. Dat betekent ook dat naltrexon gegeven kan worden aan patiënten die nog geen volledige abstinentie hebben bereikt, wat bij disulfiram niet kan. Meer op de pagina over het naltrexonimplantaat.

Wat men in plaats daarvan kan doen

De vraag komt meestal in twee situaties: wanneer er medische contra-indicaties voor disulfiram zijn, of wanneer de patiënt niet instemt met de ingreep. In beide gevallen bestaan er andere wegen, en geen daarvan is op voorhand slechter.

• Naltrexonimplantaat, dat niet aversief werkt maar de belonende werking van alcohol vermindert, en dus geen heftige reactie geeft bij een terugval
• Disulfiram in tabletvorm, Refusal of Antabuse, beschikbaar binnen de reguliere zorg en zonder enige reis
• Andere medicatie die de arts selecteert, waaronder middelen die de zucht naar alcohol dempen
• Klinische ontgifting, als het probleem het veilig stoppen zelf is
• Verslavingstherapie als de eigenlijke behandeling, omdat geen enkel middel de mechanismen van verslaving verandert

Eén ding dat vaak wordt overgeslagen verdient het gezegd te worden: het implantaat is geen voorwaarde om met behandeling te beginnen. Het wordt soms de eerste stap, maar even vaak beginnen patiënten met ontgifting of met alcoholtherapie en nemen zij de beslissing over medicatie later. Zoekt u een oplossing voor een naaste die niet instemt met de ingreep, dan is het uitgangspunt een gesprek over therapie, niet de zoektocht naar een methode die werkt zonder diens medewerking.

Wanneer acute hulp nodig is

Belangrijke medische informatie

Het gebruik van disulfiram, inclusief implantatie, brengt medisch risico met zich mee, ook wanneer de ingreep volgens de geldende standaarden is uitgevoerd. De reactie van het lichaam op het middel kan individueel en moeilijk voorspelbaar zijn, hangt niet altijd samen met de wijze waarop de ingreep is verricht en kan zowel algemene als plaatselijke verschijnselen omvatten.

Disulfiram waarborgt geen voortgezette abstinentie, neemt het risico op terugval niet weg en vervangt geen psychotherapeutische of psychiatrische behandeling. Iedere patiënt moet uitvoerig worden geïnformeerd over de werking van het middel, mogelijke complicaties, de eis om alcohol in elke vorm te vermijden en over de beperkingen van deze methode.

De informatie op deze pagina is informatief en educatief van aard. Zij vormt geen medisch advies, geen diagnose en geen behandeling en kan een individueel consult bij een arts of ander bevoegd zorgverlener niet vervangen. Het beschreven zorgmodel betreft de klinische praktijk in Polen, in overeenstemming met de geldende regelgeving en medische richtlijnen.

Wat er na de ingreep komt

Disulfiram werkt alleen zolang het in het lichaam aanwezig is. Zonder parallel therapeutisch werk blijft het risico op terugkeer naar drinken groot zodra de werking ophoudt.

Daarom is de ingreep bij een deel van de patiënten slechts de eerste stap, gevolgd door ontgifting, een periode klinische opname of therapie die na het verblijf doorloopt.

01

Behandeling van alcoholverslavingKlinische opname, beoordeling en verloop van de behandeling

02

AlcoholontgiftingMedisch toezicht en veilig stoppen vóór de ingreep

03

AlcoholtherapieWerken aan de mechanismen van verslaving en terugvalpreventie

04

Behandelprogramma'sHet volledige overzicht van de klinische programma's