Bulimia: objawy, skutki zdrowotne i leczenie

Bulimia, czyli żarłoczność psychiczna, jest zaburzeniem odżywiania, w którym epizody utraty kontroli nad jedzeniem przeplatają się z próbami przeciwdziałania ich skutkom. W przeciwieństwie do anoreksji, bulimia bardzo często rozwija się u osób o prawidłowej masie ciała, i to jest powód, dla którego bywa niezauważana przez lata, także przez najbliższą rodzinę.

Ten artykuł opisuje, jak rozpoznać bulimię, jakie są jej następstwa zdrowotne i na czym polega leczenie.

Czym jest bulimia

Na obraz choroby składają się nawracające epizody objadania się, podczas których osoba traci poczucie kontroli nad tym, ile i co je, oraz następujące po nich zachowania mające zapobiec przybraniu na wadze. Całości towarzyszy poczucie wstydu i winy oraz uzależnienie samooceny od wyglądu i masy ciała.

Kluczowa różnica wobec anoreksji polega na tym, że w bulimii masa ciała zwykle mieści się w normie albo jest tylko nieznacznie podwyższona lub obniżona. Nie widać jej po sylwetce, a osoba chora zwykle bardzo starannie ukrywa objawy, ponieważ przeżywa je jako coś wstydliwego.

Dlaczego bulimia jest tak trudna do zauważenia

Choroba rozwija się w ukryciu. Epizody odbywają się w samotności, najczęściej wieczorem albo w nocy. Na zewnątrz osoba chora funkcjonuje normalnie, często bardzo dobrze: pracuje, uczy się, ma znajomych, bywa postrzegana jako zorganizowana i wymagająca wobec siebie.

Do tego dochodzi wstyd, silniejszy niż w większości innych zaburzeń psychicznych. Osoba chora zwykle wie, że to, co robi, jest problemem, i właśnie dlatego nie mówi o tym nikomu. Średni czas od początku objawów do zgłoszenia się po pomoc liczy się w latach.

Objawy bulimii

Sygnały, które mogą zauważyć bliscy

• znikanie dużych ilości jedzenia w krótkim czasie
• wychodzenie do łazienki zaraz po posiłku, regularnie i konsekwentnie
• jedzenie w samotności, unikanie wspólnych posiłków
• bardzo restrykcyjne odżywianie w ciągu dnia, przerywane epizodami
• intensywne ćwiczenia traktowane jako obowiązek, a nie przyjemność
• silne wahania nastroju, szczególnie wieczorem
• wycofanie się z życia towarzyskiego, zwłaszcza z sytuacji związanych z jedzeniem
• nadmierne zajmowanie się wyglądem i wagą

Objawy ze strony ciała

• obrzęk twarzy i okolic żuchwy, dający wrażenie zaokrąglonych policzków
• uszkodzenia szkliwa, nadwrażliwość i częste próchnice
• chrypka, ból gardła, nawracające infekcje
• zaburzenia trawienia, refluks, bóle brzucha
• osłabienie, zawroty głowy, kołatanie serca
• otarcia lub zgrubienia na wierzchu dłoni
• nieregularne miesiączki

Mechanizm błędnego koła

Zrozumienie tego mechanizmu tłumaczy, dlaczego samo postanowienie nie wystarcza.

Wszystko zaczyna się zwykle od restrykcji. Osoba je bardzo mało przez większą część dnia, co prowadzi do narastającego głodu, zarówno fizjologicznego, jak i psychicznego. Prędzej czy później kończy się to epizodem objadania, który nie jest kwestią apetytu, tylko reakcją organizmu na deprywację.

Po epizodzie przychodzi wstyd i poczucie winy, a wraz z nimi zachowania kompensacyjne. One z kolei nasilają głód i chwiejność nastroju, więc wracają restrykcje, a po nich kolejny epizod. Koło zamyka się i z każdym obrotem staje się trudniejsze do przerwania, bo dochodzą do niego wstyd, tajemnica i izolacja.

Dlatego leczenie zaczyna się nie od zakazu objadania, tylko od uregulowania jedzenia w ciągu dnia. Bez tego mechanizm napędza się sam.

Skutki zdrowotne

Zaburzenia elektrolitowe. Najpoważniejsze zagrożenie w bulimii. Zaburzenia stężenia potasu mogą prowadzić do groźnych zaburzeń rytmu serca, a te bywają przyczyną nagłych zgonów, także u osób młodych i pozornie zdrowych.

Serce. Zaburzenia rytmu, spadki ciśnienia, kołatania i omdlenia.

Zęby i jama ustna. Nieodwracalne uszkodzenie szkliwa przez kwas żołądkowy, nadwrażliwość, próchnica, stany zapalne dziąseł, powiększenie ślinianek.

Przewód pokarmowy. Podrażnienie i uszkodzenia przełyku, refluks, zaburzenia motoryki żołądka i jelit, przewlekłe zaparcia.

Zdrowie psychiczne. Bulimii bardzo często towarzyszą depresja, zaburzenia lękowe oraz nadużywanie alkoholu lub leków. Ryzyko samobójcze jest istotnie podwyższone.

Leczenie bulimii

Bulimia dobrze odpowiada na leczenie, lepiej niż anoreksja, pod warunkiem że obejmuje ono trzy obszary jednocześnie.

Ocena i stabilizacja medyczna

Podstawą jest ocena stanu somatycznego, przede wszystkim badania elektrolitów i ocena kardiologiczna, ponieważ to zaburzenia elektrolitowe stanowią największe bezpośrednie zagrożenie. Konieczna jest też konsultacja stomatologiczna.

Psychoterapia

Terapia poznawczo-behawioralna jest w bulimii metodą najlepiej udokumentowaną. Praca obejmuje uregulowanie rytmu jedzenia, rozpoznawanie sytuacji i emocji poprzedzających epizody, pracę nad obrazem ciała i samooceną oraz nad wstydem, który podtrzymuje tajemnicę i utrudnia zgłoszenie się po pomoc.

Leczenie zaburzeń współistniejących

Depresja, zaburzenia lękowe oraz problemowe używanie alkoholu lub leków występują w bulimii bardzo często. Pozostawione bez leczenia znacząco zwiększają ryzyko nawrotu.

Jak pomóc bliskiej osobie

• Nie komentuj wyglądu ani wagi, w żadną stronę. Przy bulimii każda taka uwaga trafia w rdzeń choroby.
• Nie kontroluj jedzenia i nie sprawdzaj łazienki. Kontrola z zewnątrz nasila wstyd i tajemnicę.
• Reaguj na wstyd, nie na zachowanie. Zdanie w rodzaju nie oceniam cię, martwię się o twoje zdrowie otwiera rozmowę skuteczniej niż pytanie o to, co się dzieje po posiłkach.
• Nie traktuj tego jako kwestii dyscypliny. To nie jest brak silnej woli, tylko mechanizm, który sam się napędza.
• Zaproponuj konkretny krok, na przykład wspólną wizytę u lekarza albo pomoc w znalezieniu terapeuty.
• Zadbaj też o siebie. Życie obok osoby z zaburzeniem odżywiania jest wyczerpujące i wsparcie przydaje się całej rodzinie.

Gdzie szukać pomocy

Pierwszym krokiem może być lekarz rodzinny, który zleci badania i pokieruje dalej, albo bezpośrednio psychoterapeuta z doświadczeniem w zaburzeniach odżywiania. Warto pytać wprost o to doświadczenie, ponieważ leczenie bulimii różni się od terapii innych zaburzeń.

Bezpłatne wsparcie telefoniczne dostępne jest całodobowo pod numerem 800 70 2222, w Centrum Wsparcia dla osób w kryzysie psychicznym. Dzieci i młodzież mogą korzystać z telefonu zaufania 116 111.