Czym jest seksoholizm

Słowo „seksoholizm” bywa używane potocznie i często niewłaściwie, raz jako żart, raz jako oskarżenie, raz jako etykieta przyklejana komuś o silnym temperamencie. Tymczasem seksoholizm to realne i poważne zaburzenie o naturze uzależnienia, w którym kluczowa jest utrata kontroli nad zachowaniami w sferze seksualnej oraz ich kontynuowanie mimo wyraźnych szkód. Zrozumienie, czym seksoholizm naprawdę jest, a czym nie jest, ma duże znaczenie, bo wokół tego tematu narosło wiele mitów i uprzedzeń, które utrudniają osobom cierpiącym sięgnięcie po pomoc. Ten artykuł wyjaśnia istotę seksoholizmu w sposób kliniczny i wolny od oceniania. Tekst ma charakter informacyjny i nie służy do samodzielnego stawiania diagnozy.

Definicja – czym jest seksoholizm

Seksoholizm, nazywany też uzależnieniem od seksu lub kompulsywnymi zachowaniami seksualnymi, można w uproszczeniu określić jako utratę kontroli nad zachowaniami w sferze seksualnej, którym towarzyszy przymus i kontynuowanie mimo negatywnych konsekwencji. Istotą problemu nie jest samo zainteresowanie tą sferą życia, które jest czymś naturalnym, lecz to, że zachowania wymykają się spod kontroli i zaczynają szkodzić. Osoba zmagająca się z tym problemem zwykle chce ograniczyć lub przerwać określone wzorce, ale nie potrafi tego trwale zrobić, mimo szczerych prób i mimo cierpienia, jakie te wzorce powodują.

Seksoholizm jako uzależnienie behawioralne

Seksoholizm zalicza się do uzależnień behawioralnych, czyli takich, w których uzależnia zachowanie, a nie substancja. Pod tym względem jest pokrewny innym uzależnieniom behawioralnym, takim jak uzależnienie od hazardu. Mechanizm jest zbliżony: określone zachowanie pobudza w mózgu układ nagrody, przynosi chwilową ulgę, pobudzenie lub oderwanie od trudnych emocji, a z czasem staje się przymusowym wzorcem, który wymyka się spod kontroli. To właśnie dlatego seksoholizm traktuje się i leczy podobnie jak inne uzależnienia behawioralne, koncentrując się na mechanizmie, a nie na samej treści zachowań.

Czym seksoholizm NIE jest

Aby zrozumieć, czym seksoholizm jest, równie ważne jest wyjaśnienie, czym nie jest, bo wokół tego pojęcia narosło wiele nieporozumień:

• To nie to samo co wysoki popęd. Silne zainteresowanie sferą seksualną nie jest zaburzeniem. O problemie decyduje utrata kontroli i szkody, a nie sama intensywność.
• To nie kwestia moralna ani słabego charakteru. Seksoholizm jest zaburzeniem o naturze uzależnienia, a nie oceną czyjejś wartości czy moralności.
• To nie orientacja ani preferencje. Seksoholizm nie odnosi się do tego, kim ktoś jest, lecz do utraty kontroli nad zachowaniami.
• To nie po prostu zdrada. Choć zachowania związane z uzależnieniem mogą obejmować łamanie zobowiązań, samo uzależnienie jest szerszym, wewnętrznym problemem, a nie pojedynczym czynem.

Jak rozumie się ten problem

W ujęciu klinicznym seksoholizm rozumie się przez pryzmat tych samych cech, które definiują inne uzależnienia: utraty kontroli, przymusu, tolerancji rozumianej jako potrzeba eskalacji dla uzyskania tego samego efektu, kontynuowania mimo szkód oraz prób ograniczenia kończących się powrotem do wzorca. Warto przy tym zaznaczyć, że terminologia i sposób klasyfikowania tego problemu bywają przedmiotem dyskusji wśród specjalistów, a same nazwy mogą się różnić. Niezależnie od nazewnictwa, w praktyce klinicznej liczy się to, czy zachowania wymknęły się spod kontroli i powodują cierpienie oraz szkody, bo to one, a nie etykieta, decydują o potrzebie pomocy.

Różne formy

Seksoholizm może przybierać różne formy, a wspólnym mianownikiem jest zawsze utrata kontroli i przymusowy charakter zachowań, a nie ich konkretna treść. Jedną z częstych i coraz powszechniejszych form jest uzależnienie od pornografii, któremu sprzyja łatwa, nieograniczona dostępność treści w sieci. Niezależnie od formy mechanizm pozostaje ten sam: zachowanie staje się sposobem regulowania emocji i radzenia sobie z napięciem, a z czasem wymyka się spod kontroli. To dlatego w leczeniu kluczowa jest praca nad mechanizmem uzależnienia, a nie skupianie się na samej treści zachowań.

Kogo dotyczy

Seksoholizm nie dotyczy jednego „typu” człowieka. Może występować u osób w różnym wieku, o różnym statusie, w związkach i poza nimi, niezależnie od płci czy pozycji społecznej. W szczególności dotyka także osób wysokofunkcjonujących, które na co dzień sprawnie radzą sobie w pracy i życiu, a problem ukrywają za fasadą sukcesu i opanowania. Stereotypowy obraz osoby uzależnionej bywa mylący i sam w sobie utrudnia rozpoznanie, bo każe szukać problemu tam, gdzie jest on „widoczny”, podczas gdy często rozwija się on w ukryciu, u osób, po których trudno byłoby się tego spodziewać.

Dlaczego to poważny problem

Seksoholizm, mimo że bywa bagatelizowany lub obracany w żart, jest poważnym problemem o realnych konsekwencjach. Prowadzi do cierpienia psychicznego, niszczy relacje i zaufanie, pochłania czas i energię, podkopuje poczucie własnej wartości i często współwystępuje z innymi trudnościami, takimi jak lęk czy obniżony nastrój. Nieleczony ma tendencję do pogłębiania się, a towarzyszący mu wstyd dodatkowo izoluje osobę cierpiącą. Traktowanie tego problemu poważnie, a nie jako tematu do żartów czy potępienia, jest warunkiem tego, by osoby nim dotknięte mogły uzyskać realną pomoc.

Rola wstydu i tabu

Wokół seksoholizmu narosło silne tabu, które poważnie zniekształca jego rozumienie. Z jednej strony bywa on bagatelizowany i wyśmiewany, z drugiej surowo oceniany moralnie, a oba te podejścia odbierają mu status realnego zaburzenia. Dla osoby cierpiącej oznacza to ogromny wstyd i lęk przed ujawnieniem, które potrafią być tak silne, że woli ona latami zmagać się z problemem w samotności. Wstyd staje się w ten sposób jednym z głównych czynników podtrzymujących problem. Zmiana sposobu myślenia, czyli uznanie seksoholizmu za zaburzenie wymagające leczenia, a nie powód do potępienia, jest istotnym krokiem ku temu, by osoby cierpiące mogły sięgnąć po pomoc.

Czy seksoholizm można leczyć

Tak. Ponieważ seksoholizm ma naturę uzależnienia behawioralnego, można go skutecznie leczyć, podobnie jak inne uzależnienia tego typu. Leczenie koncentruje się na mechanizmie uzależnienia: na rozpoznawaniu wyzwalaczy, pracy nad emocjami leżącymi u podłoża zachowań oraz na odbudowie kontroli i relacji. Odbywa się to w ramach terapii uzależnień behawioralnych, a pełen zakres pomocy opisuje strona poświęcona leczeniu seksoholizmu. Sygnały, po których można rozpoznać problem, opisuje z kolei artykuł o objawach seksoholizmu. Najważniejsze jest, by wiedzieć, że pomoc istnieje, a problem nie jest powodem do wstydu, lecz stanem, z którym można i warto się zmierzyć.

FAQ – najczęściej zadawane pytania