Seksoholizm a trauma – jaki jest związek

U części osób zmagających się z seksoholizmem u podłoża problemu leżą wcześniejsze, trudne i bolesne doświadczenia, w tym doświadczenia o charakterze traumy. Związek między traumą a uzależnieniem jest dobrze opisany w kontekście wielu uzależnień i pomaga zrozumieć, dlaczego u niektórych osób kompulsywne zachowania stają się sposobem radzenia sobie z cierpieniem, którego nie potrafią unieść w inny sposób. Trzeba jednak od razu zaznaczyć, że związek ten nie jest prostą zależnością: nie każda osoba z seksoholizmem doświadczyła traumy, i nie każda osoba po trudnych doświadczeniach rozwija uzależnienie. Ten artykuł wyjaśnia, na czym ten związek polega i dlaczego ma on duże znaczenie dla leczenia. Temat jest delikatny, dlatego traktujemy go ostrożnie. Tekst ma charakter informacyjny i nie służy do samodzielnego stawiania diagnozy.

Związek między traumą a uzależnieniem

Trauma, rozumiana jako trudne, przytłaczające doświadczenia, które przekroczyły zdolność danej osoby do poradzenia sobie z nimi, bywa jednym z czynników leżących u podłoża uzależnień, w tym seksoholizmu. Pozostawia ona po sobie trudne emocje, napięcie i bolesne stany wewnętrzne, z którymi człowiek musi jakoś sobie radzić. U części osób kompulsywne zachowania stają się właśnie takim sposobem radzenia sobie, czyli próbą złagodzenia lub odcięcia się od cierpienia. To jeden z powodów, dla których uzależnienia tak często współwystępują z nieprzepracowanymi trudnymi doświadczeniami z przeszłości.

Jak trauma może prowadzić do kompulsywnych zachowań

Mechanizm, choć zindywidualizowany, często wygląda podobnie. Trudne doświadczenia pozostawiają po sobie ból, lęk, napięcie, poczucie pustki lub odrętwienia. Kompulsywne zachowania, poprzez silne pobudzenie układu nagrody, mogą na krótko przynosić ulgę, oderwanie od tych stanów lub chwilowe odrętwienie. Z czasem stają się głównym sposobem regulowania trudnych emocji, a ponieważ nie usuwają one źródła cierpienia, lecz jedynie je tłumią, prowadzą do błędnego koła. To dlatego u osób z taką historią samo zachowanie nie jest istotą problemu, lecz objawem głębszego cierpienia. Mechanizm regulowania emocji przez zachowanie opisuje szerzej artykuł o mechanizmie uzależnienia od seksu.

Trauma jako wyjaśnienie, nie usprawiedliwienie

Ważne jest ostrożne ujęcie tej kwestii. Zrozumienie, że u podłoża zachowań może leżeć trauma, pomaga spojrzeć na problem z większym współczuciem i bez moralizowania, ale nie służy usprawiedliwianiu krzywd wyrządzonych innym. Wyjaśnienie, skąd bierze się cierpienie i jego mechanizm, to nie to samo co zwolnienie z odpowiedzialności za sięgnięcie po pomoc i za zmianę. To rozróżnienie jest istotne, bo pozwala jednocześnie traktować osobę z empatią, rozumiejąc źródła jej problemu, i nie umniejszać realnych skutków jej zachowań dla bliskich. Empatia wobec cierpienia i odpowiedzialność za zmianę mogą i powinny iść w parze.

Dlaczego to ma znaczenie dla leczenia

To kluczowy wniosek. Jeśli u podłoża seksoholizmu leży nieprzepracowana trauma, to leczenie samego uzależnienia, z pominięciem tego, co je napędza, zwykle nie wystarcza. Dopóki źródłowe cierpienie pozostaje nietknięte, wciąż domaga się jakiegoś sposobu radzenia sobie, co znacznie zwiększa ryzyko nawrotu lub przeniesienia problemu na inne zachowania. Dlatego skuteczne leczenie powinno uwzględniać zarówno samo uzależnienie, jak i leżące u jego podłoża doświadczenia. Gdy współwystępują uzależnienie i skutki traumy, mówimy o sytuacji wymagającej zintegrowanego podejścia, opisanego między innymi na stronach poświęconych leczeniu zaburzeń związanych z traumą oraz leczeniu podwójnej diagnozy.

Związek nie jest prostą zależnością

To ostrożne ujęcie jest ważne z dwóch powodów. Po pierwsze chroni przed pochopnym przypisywaniem komuś traumy, której być może nie było. Po drugie chroni osoby po trudnych doświadczeniach przed poczuciem, że uzależnienie jest ich nieuniknionym przeznaczeniem, co nie jest prawdą. To, jaką rolę w konkretnym przypadku odgrywają wcześniejsze doświadczenia, może ocenić jedynie specjalista, w bezpiecznych warunkach.

Dlaczego nie należy radzić sobie z tym samodzielnie

Praca z traumą jest delikatna i wymaga profesjonalnego, bezpiecznego podejścia. Samodzielne „rozgrzebywanie” trudnych doświadczeń, bez odpowiedniego wsparcia, może przynieść więcej szkody niż pożytku, nasilając cierpienie zamiast je łagodzić. Dlatego trudnych doświadczeń, zwłaszcza tych o charakterze traumy, nie należy próbować przepracowywać na własną rękę, lecz z pomocą specjalisty przygotowanego do takiej pracy. Dotyczy to także prób radzenia sobie z cierpieniem poprzez samo zachowanie, które, jak opisano wyżej, jedynie pogłębia problem. Bezpieczne, profesjonalne środowisko jest tu warunkiem, a nie luksusem.

Jak wygląda leczenie uwzględniające traumę

Leczenie uwzględniające rolę trudnych doświadczeń łączy pracę nad uzależnieniem z pracą nad ich skutkami, prowadzoną w sposób bezpieczny i dostosowany do gotowości pacjenta. Nie polega ono na zmuszaniu do natychmiastowego powracania do bolesnych wspomnień, lecz na budowaniu stabilności, nauce radzenia sobie z trudnymi stanami oraz, w odpowiednim momencie i tempie, pracy nad samymi doświadczeniami. Równolegle pracuje się nad mechanizmem uzależnienia, w ramach terapii uzależnień behawioralnych. Takie zintegrowane podejście daje znacznie większe szanse na trwały efekt niż leczenie samego objawu, bo zajmuje się tym, co naprawdę napędza problem.

FAQ – najczęściej zadawane pytania