Uzależnienie od leków przeciwbólowych - objawy, skutki i leczenie

Uzależnienie od leków przeciwbólowych zaczyna się w miejscu, które wydaje się całkowicie bezpieczne: w aptece, z receptą albo bez niej, po urazie, operacji, przy migrenie lub przewlekłym bólu pleców. Nikt tu nie szuka odurzenia, wszyscy szukają ulgi. Właśnie dlatego ten rodzaj uzależnienia rozwija się latami niezauważony, także przez samego chorego, który nie widzi w sobie osoby uzależnionej, bo przecież tylko leczy ból. Ten artykuł wyjaśnia, które leki przeciwbólowe uzależniają i dlaczego, jak rozpoznać objawy uzależnienia, czym jest ból z odbicia i jak wygląda bezpieczne leczenie. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Nie podajemy nazw ani dawek leków: o leczeniu decyduje wyłącznie lekarz.

Które leki przeciwbólowe uzależniają

Największy potencjał uzależniający mają opioidowe leki przeciwbólowe, stosowane w bólu silnym i pooperacyjnym, oraz słabsze opioidy dostępne na receptę, po które sięga się przy bólu przewlekłym. Ich mechanizm jest podwójny: znoszą ból i jednocześnie wywołują ulgę emocjonalną, wyciszenie, a u części osób euforię, co bardzo szybko utrwala nawyk sięgania po nie także wtedy, gdy ból nie jest już głównym problemem. Kompleksowe leczenie w tym obszarze prowadzimy w programie leczenia uzależnienia od opioidowych środków przeciwbólowych. Osobną grupą są leki złożone, zawierające składnik przeciwbólowy razem z substancją o działaniu pobudzającym lub uspokajającym: to one najczęściej odpowiadają za uzależnienie od preparatów kupowanych bez recepty. Nie oznacza to, że każdy lek przeciwbólowy uzależnia: klasyczne leki przeciwzapalne nie wywołują zależności psychicznej, choć nadużywane potrafią poważnie uszkodzić żołądek, nerki i wątrobę.

Jak rozwija się uzależnienie

Schemat jest niemal zawsze taki sam i przebiega w ciszy. Najpierw lek działa świetnie i przywraca normalne funkcjonowanie. Potem organizm przyzwyczaja się do substancji i rozwija tolerancja: ta sama dawka przestaje wystarczać, więc rośnie liczba tabletek albo skraca się odstęp między nimi. Następnie pojawia się kluczowy moment, którego chory zwykle nie zauważa: lek zaczyna być brany nie tyle przeciw bólowi, ile przeciw dyskomfortowi po jego odstawieniu, czyli lekowi, rozdrażnieniu, bezsenności. Wreszcie przychodzi organizowanie zapasów: wizyty u kilku lekarzy, apteki w różnych dzielnicach, gromadzenie opakowań. Cały czas obowiązuje przy tym najskuteczniejsze usprawiedliwienie, jakie istnieje w medycynie uzależnień: przecież ja to biorę na ból.

Objawy uzależnienia od leków przeciwbólowych

Charakterystyczna dla tej grupy pacjentów jest zewnętrzna normalność: to często osoby zawodowo aktywne, dobrze funkcjonujące, bez żadnych cech kojarzonych z uzależnieniem. Uzależnienie ujawnia się zwykle dopiero wtedy, gdy zabraknie leku: w podróży, w szpitalu, po zmianie lekarza. Ogólne kryteria rozpoznania opisujemy w tekście o diagnozie uzależnienia.

Ból z odbicia - pułapka, w której lek wywołuje ból

To zjawisko warto rozumieć, bo tłumaczy najbardziej niezrozumiałą część tej choroby. Przy częstym przyjmowaniu leków przeciwbólowych, zwłaszcza w bólach głowy, rozwija się ból polekowy, nazywany bólem z odbicia: układ nerwowy przestraja się i sam zaczyna generować ból, gdy stężenie leku spada. Chory budzi się z bólem głowy, bierze tabletkę, ból ustępuje, a nazajutrz wraca silniejszy. W ten sposób lek, który miał leczyć, staje się przyczyną dolegliwości, a jedynym wyjściem jest odstawienie pod kontrolą lekarza, po którym ból początkowo się nasila, a następnie ustępuje. Bez wiedzy o tym mechanizmie pacjent latami zwiększa dawki, będąc przekonanym, że jego choroba postępuje.

Skutki nadużywania leków przeciwbólowych

Skutki dzielą się na dwie grupy. Przy opioidach dominują: głęboka zależność fizyczna, ciężkie objawy odstawienia, zaparcia, zaburzenia hormonalne, spadek nastroju i libido, a przede wszystkim ryzyko przedawkowania z zahamowaniem oddychania, wielokrotnie większe przy łączeniu z alkoholem lub lekami uspokajającymi. Przy lekach nieopioidowych, nadużywanych przewlekle: uszkodzenie błony śluzowej żołądka i krwawienia, uszkodzenie nerek i wątroby, a przy preparatach złożonych dodatkowo pobudzenie, bezsenność i problemy z sercem. Wspólnym skutkiem obu grup jest paradoksalne nasilenie bólu i coraz gorsza jakość życia mimo rosnących dawek.

Leczenie - dlaczego nie wolno odstawiać samodzielnie

Kluczowa informacja: opioidowych leków przeciwbólowych nie odstawia się nagle na własną rękę. Odstawienie daje ciężkie objawy, a po kilku dniach przerwy gwałtownie spada tolerancja, przez co powrót do wcześniejszej dawki grozi śmiertelnym przedawkowaniem. Bezpieczne leczenie prowadzi lekarz i obejmuje ono kontrolowane odstawienie w ramach detoksu pod opieką medyczną, z jednoczesnym zaplanowaniem alternatywnego leczenia bólu, bo pacjent nie może zostać z bólem sam. Drugim, niezbędnym etapem jest terapia: praca nad mechanizmem sięgania po lek w napięciu i lęku, bez której nawrót jest niemal pewny. Realizujemy ją w ramach terapii i pełnego leczenia uzależnienia, a przy współistniejącej depresji lub zaburzeniach lękowych w programie leczenia podwójnej diagnozy. Jeśli problem dotyczy równolegle leków nasennych i uspokajających, prowadzimy dedykowany program leczenia uzależnienia od leków nasennych.

FAQ - najczęściej zadawane pytania