6 objawów uzależnienia od alkoholu - jak rozpoznać chorobę

Pytanie, gdzie kończy się picie, a zaczyna choroba, zadaje sobie niemal każdy, kto zaczyna niepokoić się swoim alkoholem albo piciem bliskiej osoby. Odpowiedź jest bardziej precyzyjna, niż mogłoby się wydawać. Medycyna nie rozpoznaje alkoholizmu na podstawie ilości wypijanego alkoholu, tylko na podstawie konkretnych kryteriów: istnieje 6 objawów uzależnienia od alkoholu, zwanych objawami osiowymi, i to one przesądzają o diagnozie. Ten artykuł omawia każdy z nich po kolei, wyjaśnia, ile objawów wystarczy do rozpoznania choroby alkoholowej, i podpowiada, jak wygląda rzetelna samoobserwacja. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą.

Skąd bierze się 6 objawów - kryteria diagnostyczne

Objawy uzależnienia od alkoholu nie są umowne. Pochodzą z międzynarodowej klasyfikacji chorób ICD, którą posługują się lekarze i terapeuci uzależnień na całym świecie. To tak zwane osiowe objawy uzależnienia: sześć precyzyjnie opisanych kryteriów, które odróżniają uzależnienie od picia ryzykownego czy szkodliwego. Do rozpoznania choroby alkoholowej wystarczy, że co najmniej trzy z sześciu objawów występowały jednocześnie przez pewien czas w ciągu ostatniego roku. Warto to podkreślić: nie trzeba mieć wszystkich sześciu, nie trzeba pić codziennie i nie trzeba lądować na dnie, żeby spełniać kryteria uzależnienia. Czym w ogóle jest ta choroba i kto jest alkoholikiem, wyjaśniamy szerzej w osobnym tekście.

Objaw 1. Głód alkoholowy - silny przymus picia

Głód bywa pierwszym objawem, który osoba pijąca zauważa u siebie, choć zwykle długo go racjonalizuje jako zwykłą ochotę czy sposób na stres. Charakterystyczne jest to, że myśl o alkoholu wraca natrętnie i przynosi ulgę dopiero po napiciu się. To już nie kwestia smaku ani towarzystwa, lecz wewnętrznego przymusu.

Objaw 2. Utrata kontroli nad piciem

To jeden z najbardziej charakterystycznych objawów alkoholizmu, bo dotyka samego sedna choroby: osoba uzależniona nie tyle nie chce przestać, ile nie potrafi, mimo szczerych postanowień. Powtarzające się złamane obietnice, składane sobie i bliskim, nie są dowodem słabego charakteru. Są objawem klinicznym. Jeśli ten mechanizm brzmi znajomo, warto przeczytać też, jakie są fazy alkoholizmu i jak choroba narasta w czasie.

Objaw 3. Zespół abstynencyjny - objawy odstawienia

Zespół abstynencyjny to twardy, fizyczny dowód, że organizm przystosował się do stałej obecności alkoholu. Poranny kieliszek na drżenie rąk to jeden z najpoważniejszych sygnałów alarmowych w całej diagnostyce. Ważne ostrzeżenie: u osoby długo i intensywnie pijącej nagłe, samodzielne odstawienie alkoholu może być niebezpieczne dla zdrowia, a nawet życia, dlatego w takiej sytuacji odstawienie powinno odbywać się pod opieką medyczną, na przykład w ramach detoksu alkoholowego.

Objaw 4. Wzrost tolerancji na alkohol

Wzrost tolerancji bywa mylnie odbierany jako odporność na alkohol. W rzeczywistości oznacza, że układ nerwowy przestroił się pod wpływem regularnego picia. W zaawansowanej fazie choroby tolerancja potrafi z kolei gwałtownie spaść, gdy wyniszczony organizm przestaje radzić sobie z alkoholem. Zarówno mocna głowa, jak i jej nagła utrata są więc oznakami alkoholizmu, a nie ciekawostką.

Objaw 5. Koncentracja życia wokół picia

Ten objaw narasta powoli i dlatego łatwo go przeoczyć. Punktem odniesienia jest proste pytanie: ile rzeczy, które kiedyś sprawiały radość, zostało porzuconych albo zaniedbanych, odkąd alkohol zajął w życiu więcej miejsca? Jeśli lista jest długa, to nie zmęczenie ani brak czasu, tylko jeden z sześciu objawów uzależnienia.

Objaw 6. Picie mimo szkód

To kryterium najlepiej pokazuje różnicę między nadużywaniem alkoholu a uzależnieniem. Osoba zdrowa, widząc realne straty, ogranicza picie lub z niego rezygnuje. Osoba uzależniona pije dalej, bo mechanizm choroby jest silniejszy niż racjonalna ocena konsekwencji. Skąd ten mechanizm się bierze i dlaczego dotyka właśnie tej, a nie innej osoby, piszemy w tekście o tym, jakie są przyczyny alkoholizmu.

Pierwsze objawy alkoholizmu - co powinno zaniepokoić najwcześniej

Pełnoobjawowe uzależnienie od alkoholu rozwija się latami, ale pierwsze objawy alkoholizmu widać znacznie wcześniej. Do najczęstszych wczesnych oznak należą:

• szukanie okazji do picia i inicjowanie spotkań, na których będzie alkohol,
• picie w samotności i w ukryciu oraz zaniżanie ilości wypitego alkoholu w rozmowach,
• ulga i rozluźnienie osiągane wyłącznie dzięki alkoholowi,
• reagowanie rozdrażnieniem na uwagi o piciu,
• epizody luk w pamięci po wypiciu, tak zwane urwane filmy,
• picie mimo wcześniejszego postanowienia, że danego dnia miało go nie być.

Żaden z tych sygnałów pojedynczo nie przesądza o chorobie, ale ich nawarstwianie się to moment, w którym warto uczciwie przyjrzeć się swojemu piciu, zanim rozwiną się pełne objawy choroby alkoholowej.

Nadużywanie alkoholu a uzależnienie - gdzie przebiega granica

Nadużywanie alkoholu, nazywane też piciem szkodliwym, oznacza picie, które już wyrządza szkody zdrowotne lub społeczne, ale nie spełnia jeszcze kryteriów uzależnienia. Granicę wyznacza właśnie 6 objawów uzależnienia: dopóki nie występują co najmniej trzy z nich, mówimy o piciu szkodliwym, a gdy próg zostaje przekroczony, o chorobie. Z praktycznego punktu widzenia różnica jest jednak mniejsza, niż się wydaje, bo picie szkodliwe najczęściej płynnie przechodzi w uzależnienie, a moment przekroczenia granicy jest z reguły niezauważalny dla samego pijącego. Dlatego objawy nadużywania alkoholu traktuje się jako ostatni dzwonek na zmianę, a nie jako powód do spokoju.

FAQ - najczęściej zadawane pytania