EMDR: czym jest i przy jakich zaburzeniach się ją stosuje

Czym jest EMDR

Nazwa pochodzi od angielskiego określenia odwrażliwiania i przetwarzania za pomocą ruchu gałek ocznych. Metodę opracowała pod koniec lat osiemdziesiątych amerykańska psycholog Francine Shapiro. Jest to procedura ustrukturyzowana, prowadzona według stałego protokołu złożonego z ośmiu faz, a nie swobodna rozmowa o przeszłości.

Rdzeniem jest jednoczesne wykonywanie dwóch rzeczy: przywoływanie konkretnego wspomnienia wraz z towarzyszącymi mu odczuciami i przekonaniami oraz wykonywanie zadania angażującego uwagę. Najczęściej są to ruchy oczu za ręką terapeuty, ale stosuje się też naprzemienne dźwięki lub dotyk.

Jak ma działać i czego nie wiemy na pewno

Ramą teoretyczną jest model adaptacyjnego przetwarzania informacji. Zakłada on, że wspomnienie urazowe zostało zapisane w formie niezintegrowanej, razem z komponentem zmysłowym i emocjonalnym, i pozostaje reaktywne, ponieważ nie przeszło normalnego procesu przetwarzania. Zadaniem procedury jest umożliwienie tego przetworzenia.

Rzetelność wymaga jednak zaznaczenia, że sam udział ruchów gałek ocznych jest przedmiotem sporu naukowego. Najczęściej przywoływane wyjaśnienie mówi o obciążeniu pamięci roboczej: wykonywanie równoległego zadania ogranicza zasoby dostępne dla wspomnienia, przez co staje się ono mniej wyraziste i mniej obciążające emocjonalnie. Badania rozkładające metodę na części dają wyniki niejednoznaczne. Skuteczność całej procedury jest lepiej udokumentowana niż rola pojedynczego jej składnika.

Przy jakich zaburzeniach się ją stosuje

Podstawowym i najlepiej przebadanym wskazaniem jest zespół stresu pourazowego. Poza nim metoda bywa stosowana szerzej, ale status dowodów nie jest jednakowy i warto to rozróżniać, zwłaszcza gdy ośrodek przedstawia EMDR jako rozwiązanie uniwersalne.

Jakie miejsce zajmuje w standardach postępowania

Światowa Organizacja Zdrowia uwzględniła EMDR w zaleceniach dotyczących leczenia zespołu stresu pourazowego w roku 2013. Metoda jest również rekomendowana przez brytyjski instytut NICE oraz przez towarzystwa zajmujące się badaniami nad stresem traumatycznym.

Istotne jest to, czego te zalecenia nie obejmują. Odnoszą się do PTSD, a nie do dowolnego cierpienia psychicznego. Przedstawianie EMDR jako metody na wszystko wykracza poza to, co wynika z badań, a w obszarze zdrowia jest to informacja, która realnie wpływa na decyzje pacjentów o leczeniu zaburzeń związanych z traumą.

Czym EMDR nie jest

Nie jest hipnozą ani żadną formą pracy w zmienionym stanie świadomości. Pacjent pozostaje w pełnym kontakcie, wie, gdzie jest, i w każdej chwili może przerwać. Nie jest też metodą, w której terapeuta cokolwiek sugeruje albo wprowadza do wspomnienia.

Nie usuwa wspomnienia. Celem jest zmiana sposobu, w jaki jest ono przechowywane, tak żeby przywołanie przestało uruchamiać reakcję fizjologiczną o dawnym natężeniu. Zdarzenie pozostaje w pamięci. I nie jest to metoda jednorazowa, mimo materiałów sugerujących efekt po pojedynczej sesji.

Kto może ją prowadzić i czego to wymaga

EMDR prowadzi psychoterapeuta po odrębnym, wieloetapowym szkoleniu w tej metodzie, pracujący pod superwizją. Samo ukończenie kursu psychoterapii nie jest wystarczające, ponieważ protokół ma własne zasady prowadzenia i własne kryteria przerwania procedury.

Warunkiem wejścia jest stabilny stan pacjenta. Rozpoczęcie przetwarzania przy niestabilności somatycznej, w trakcie odstawiania substancji albo bez umiejętności obniżania pobudzenia kończy się zwykle destabilizacją. Dlatego w praktyce klinicznej EMDR wchodzi jako element planu, jakim jest terapia zaburzeń psychicznych, a nie jako oddzielna usługa.

Kiedy konieczna jest pomoc medyczna