C-PTSD: czym złożone PTSD różni się od klasycznego
- Złożone PTSD jest odrębnym rozpoznaniem wprowadzonym przez klasyfikację ICD-11.
- Obejmuje wszystkie objawy klasycznego PTSD oraz trzy dodatkowe obszary zaburzeń.
- Różnicę tworzy nie siła zdarzenia, tylko jego powtarzalność i brak możliwości ucieczki.
- Amerykańska klasyfikacja DSM nie zawiera tego rozpoznania, co bywa źródłem sprzecznych informacji.
Skrót C-PTSD pojawia się dziś częściej w mediach społecznościowych niż w dokumentacji medycznej i bywa używany jako określenie każdej trudnej historii. Tymczasem jest to konkretne rozpoznanie o określonych kryteriach, a jego odróżnienie od klasycznego zespołu stresu pourazowego zmienia plan leczenia. Poniżej to, co realnie z niego wynika dla praktyki, jaką jest leczenie zaburzeń psychicznych.
Skąd wzięło się to rozpoznanie
Klinicyści od dawna zauważali, że osoby po długotrwałym krzywdzeniu nie mieszczą się w opisie klasycznego zespołu stresu pourazowego. Objawy były obecne, ale obok nich pojawiały się trwałe trudności w regulacji emocji, w obrazie siebie i w relacjach, których dotychczasowa definicja nie obejmowała.
Odpowiedzią było wprowadzenie osobnej kategorii w klasyfikacji ICD-11, przyjętej przez Światową Organizację Zdrowia i obowiązującej od roku 2022. W polskiej sprawozdawczości medycznej nadal w użyciu pozostaje ICD-10, co oznacza, że rozpoznanie bywa opisywane różnie w zależności od dokumentu.
Z czego składa się złożone PTSD
Konstrukcja jest addytywna. Najpierw muszą być spełnione kryteria klasycznego zespołu stresu pourazowego, a następnie dochodzą trzy dodatkowe obszary, określane łącznie jako zaburzenia organizacji własnej osoby.
| Element | Co obejmuje | Obecny w klasycznym PTSD |
|---|---|---|
| Ponowne przeżywanie | wspomnienia i koszmary przeżywane jako dziejące się teraz | tak |
| Unikanie | omijanie bodźców, miejsc i myśli związanych ze zdarzeniem | tak |
| Poczucie bieżącego zagrożenia | nadmierna czujność, reakcja zaskoczenia, napięcie | tak |
| Zaburzenia regulacji emocji | gwałtowne wahania albo przeciwnie, odrętwienie | nie |
| Negatywny obraz siebie | trwałe poczucie winy, wstydu i bycia gorszym | nie |
| Trudności w relacjach | unikanie bliskości lub niemożność jej utrzymania | nie |
Jaki rodzaj doświadczeń prowadzi do tej postaci
Typowe są sytuacje długotrwałe, powtarzalne i takie, z których ucieczka była niemożliwa lub bardzo trudna. Przemoc domowa, przewlekłe zaniedbanie w dzieciństwie, wykorzystywanie, niewola, długotrwałe przebywanie w warunkach zagrożenia.
Nie chodzi jednak o kategorię zdarzenia, tylko o jego charakter. Ta sama sytuacja przeżyta raz i przeżywana przez lata daje inny obraz kliniczny, dlatego leczenie zaburzeń związanych z traumą zaczyna się od wywiadu obejmującego czas trwania, a nie samą listę wydarzeń.
Dlaczego informacje bywają sprzeczne
Amerykańska klasyfikacja DSM nie zawiera złożonego PTSD jako odrębnej jednostki. Zamiast tego wyróżnia podtyp dysocjacyjny zespołu stresu pourazowego. Źródła oparte na klasyfikacji amerykańskiej będą więc twierdzić, że takie rozpoznanie nie istnieje, a oparte na ICD-11, że istnieje.
Nie jest to spór o wiedzę, tylko różnica między systemami. W praktyce klinicznej istotne jest to, czy obok objawów potraumatycznych obecne są trwałe trudności w trzech dodatkowych obszarach, niezależnie od tego, jaką etykietę nada temu dokument.
Co bywa mylone z tym rozpoznaniem
Obraz nakłada się częściowo na zaburzenie osobowości z pogranicza, zwłaszcza w zakresie regulacji emocji i trudności w relacjach. Różnicowanie opiera się między innymi na stabilności obrazu siebie oraz na obecności typowych objawów potraumatycznych, i wymaga oceny specjalistycznej.
Częsta jest też mylna kwalifikacja jako depresja nawracająca, ponieważ obniżony nastrój i poczucie bezwartościowości wysuwają się na pierwszy plan. Leczenie samej depresji przy nierozpoznanej traumie zwykle przynosi poprawę częściową i krótkotrwałą.
Co zmienia się w planie leczenia
Metody pozostają te same, zmienia się ich kolejność i tempo. Faza stabilizacji jest znacznie dłuższa i obejmuje pracę nad rozpoznawaniem oraz regulowaniem stanów emocjonalnych, zanim w ogóle dojdzie do przetwarzania wspomnień.
Drugą różnicą jest to, że praca dotyczy nie tylko wspomnień, ale też obrazu siebie i sposobu funkcjonowania w relacjach. Z tego powodu leczenie PTSD w postaci złożonej trwa dłużej i wymaga planu obejmującego również okres po zakończeniu terapii ukierunkowanej na traumę.
Kiedy konieczna jest pomoc medyczna
Rozpoznania nie stawia się na podstawie opisów z internetu ani testów wypełnianych samodzielnie.
- myśli samobójcze, poczucie braku wyjścia, planowanie odebrania sobie życia
- samouszkodzenia lub narastające używanie alkoholu i leków w celu wyciszenia
- epizody wyłączenia, utraty poczucia realności lub luk w pamięci bieżących zdarzeń
- przemoc występująca aktualnie w otoczeniu
- utrzymujący się obniżony nastrój i bezsenność zaburzające funkcjonowanie
W sytuacji bezpośredniego zagrożenia należy wezwać pomoc pod numerem 112. Ocena kliniczna jest jedyną drogą do postawienia rozpoznania i ustalenia planu leczenia.
Leczenie PTSDTerapia ukierunkowana na traumę w warunkach stacjonarnych
02
Leczenie zaburzeń związanych z traumąZakres rozpoznań i kwalifikacja do leczenia
03
Terapia zaburzeń psychicznychJak układamy plan terapii i jaki jest cel leczenia
04
Leczenie zaburzeń psychicznychPełny zakres programu stacjonarnego i kwalifikacja
Zapytanie kliniczne
Formularz służy do przekazania zapytania o charakterze klinicznym. Wiadomości trafiają bezpośrednio do zespołu odpowiedzialnego za koordynację leczenia.
Charakter informacyjny treści
Materiał ma charakter edukacyjny i informacyjny. Nie stanowi porady medycznej ani podstawy do samodzielnego podejmowania decyzji terapeutycznych. W przypadku nasilonych objawów, współwystępujących zaburzeń psychicznych lub zagrożenia zdrowia konieczna jest indywidualna kwalifikacja medyczna.
Autor treści
Kontakt kliniczny
Kontakt z ośrodkiem służy przekazaniu informacji dotyczących leczenia stacjonarnego oraz koordynacji dalszych kroków w sposób poufny i bez zobowiązań.